HIỆN TƯỢNG STRESS Ở CÂY LÚA VÀ BIỆN PHÁP QUẢN LÝ HIỆU QUẢ

Hiện tượng stress ở cây lúa là gì?

Trong quá trình canh tác, bà con thường nhắc đến hiện tượng “stress” để chỉ việc cây lúa có các phản ứng sinh lý khi gặp phải những điều kiện bất lợi từ môi trường.

Khi chịu tác động bất lợi, cây lúa buộc phải điều chỉnh các quá trình trao đổi chất, làm suy giảm khả năng quang hợp, hấp thu dinh dưỡng và phân chia tế bào.

Nếu tình trạng stress kéo dài, cây lúa sẽ bộc lộ nhiều biểu hiện như sinh trưởng chậm, vàng lá, héo úa, bộ rễ phát triển kém, nghẹn đòng,... làm giảm năng suất lúa cuối vụ.

Nguyên nhân cây lúa gặp stress

Một số tác nhân gây stress ở cây lúa:

• Stress từ môi trường: Nhiệt độ quá cao hoặc quá thấp, thời tiết biến động bất thường, sương mù dày hay nắng nóng kéo dài đều có thể gây stress cho cây lúa. Những yếu tố này làm rối loạn các quá trình sinh lý, ảnh hưởng đến khả năng quang hợp và sinh trưởng của cây.

• Stress từ điều kiện nước và đất: Nước và đất là nền tảng cho sự phát triển của bộ rễ. Tình trạng hạn hán, ngập úng kéo dài hoặc đất có tính chất bất lợi như phèn, mặn, chua, bạc màu sẽ làm suy giảm khả năng hấp thụ nước và dinh dưỡng của cây lúa. Khi stress kéo dài, cây dễ sinh trưởng kém và khó phục hồi.

• Stress từ dinh dưỡng: Mất cân đối dinh dưỡng, thiếu hoặc thừa các nguyên tố đa, trung, vi lượng đều có thể gây stress cho cây lúa, làm rối loạn quá trình trao đổi chất, ảnh hưởng đến sự phát triển thân lá, bộ rễ và khả năng hình thành năng suất.

• Stress từ canh tác và hóa chất: Bón phân không đúng thời điểm, sử dụng thuốc bảo vệ thực vật quá mức có thể gây sốc sinh lý cho cây lúa. Stress từ hóa chất không chỉ làm cây suy yếu tạm thời mà còn làm giảm sức đề kháng trước các yếu tố bất lợi khác.

• Stress từ sâu bệnh: Sâu hại, nấm bệnh, vi khuẩn và virus khiến cây lúa phải tiêu tốn nhiều năng lượng cho cơ chế phòng vệ. Điều này làm giảm nguồn lực dành cho sinh trưởng và phát triển, đặc biệt trong các giai đoạn quan trọng như làm đòng và trổ bông.

Phản ứng của cây lúa khi gặp stress

Khi gặp các điều kiện bất lợi, cây lúa sẽ kích hoạt nhiều phản ứng sinh lý nhằm thích nghi và tự bảo vệ. Tuy nhiên, những phản ứng này thường đi kèm với sự suy giảm sinh trưởng và năng suất.

Về mặt hình thái, cây lúa có thể sinh trưởng chậm, đẻ nhánh kém, lá vàng hoặc cháy mép, thân yếu. Ở giai đoạn làm đòng - trổ bông, stress thường làm đòng nhỏ, trổ không đều và tăng tỷ lệ lép.

Về mặt sinh lý - sinh hóa, stress làm giảm cường độ quang hợp, rối loạn hô hấp và trao đổi chất, đồng thời hạn chế khả năng hấp thu và vận chuyển nước, dinh dưỡng trong cây.

Về phân bổ năng lượng, khi bị stress, cây lúa có xu hướng ưu tiên duy trì sự sống và kích hoạt cơ chế phòng vệ, thay vì tập trung cho sinh trưởng và hình thành năng suất. Nếu stress kéo dài hoặc xảy ra ở giai đoạn nhạy cảm, hậu quả giảm năng suất là khó tránh khỏi.

Biện pháp quản lý stress hiệu quả cho cây lúa

Để hạn chế các dạng stress bất lợi và giúp cây lúa sinh trưởng ổn định, bà con cần áp dụng tổng hợp nhiều biện pháp canh tác với các yếu tố nền tảng sau:

1. Quản lý nước hợp lý

Nước đóng vai trò then chốt trong điều hòa sinh lý cây lúa. Cần chủ động tưới tiêu linh hoạt, tránh để ruộng khô hạn kéo dài hoặc ngập úng liên tục, đặc biệt trong các giai đoạn mẫn cảm như làm đòng - trổ bông. Mực nước phù hợp giúp rễ hô hấp tốt, hạn chế sốc sinh lý và tạo điều kiện cho cây hấp thu dinh dưỡng hiệu quả.

2. Quản lý đất canh tác

Đất trồng là nền tảng quyết định sức khỏe lâu dài của cây lúa. Bà con nên:

• Xử lý phèn, mặn kịp thời

• Quản lý rơm rạ đúng cách để tránh gây ngộ độc hữu cơ

• Tăng cường cải tạo đất nhằm giúp hệ rễ phát triển tốt, giảm stress do môi trường bất lợi.

3. Cung cấp dinh dưỡng cân đối, đúng thời điểm

Bón phân cần dựa trên nhu cầu thực tế của cây lúa theo từng giai đoạn, tránh bón dư hoặc thiếu phân. Việc cung cấp đầy đủ và cân đối các nguyên tố đa, trung, vi lượng giúp cây:

• Tăng khả năng quang hợp

• Phát triển bộ rễ và thân khỏe

• Nâng cao sức chống chịu trước các dạng stress sinh lý và thời tiết bất lợi

4. Quản lý sâu bệnh và dịch hại tổng hợp

Stress do sâu bệnh thường khiến cây lúa suy yếu nhanh và khó phục hồi. Vì vậy, để kịp thời quản lý sâu bệnh, tránh lây lan, nhà nông cần:

• Thăm đồng thường xuyên để phát hiện sớm dấu hiệu sâu bệnh

• Áp dụng các biện pháp phòng trừ và chữa trị phù hợp, đúng thời điểm

• Tránh để sâu bệnh gây tổn thương kéo dài, làm giảm khả năng sinh trưởng và tích lũy dinh dưỡng của cây

5. Giúp cây lúa khỏe từ bên trong với các hoạt chất điều hòa sinh trưởng

Nhà nông có thể sử dụng các hoạt chấy như DA-6 và 14-hydroxylated brassinosteroid để giúp cây lúa khỏe từ bên trong, tăng cường sức đề kháng để chống chịu với các điều kiện bất lợi. Đây là các hoạt chất giúp cây lúa “giải độc”, chống sốc cực tốt. Ngoài ra, ở giai đoạn làm đòng, chúng cũng giúp cây lúa tăng quang hợp và trao đổi chất, tăng khả năng hấp thu dinh dưỡng, giúp lúa có đòng to bông bự, tăng sinh khối, đảm bảo năng suất.

Kết luận

Hiện tượng stress ở cây lúa là điều khó tránh khỏi trong điều kiện thời tiết và môi trường canh tác ngày càng biến động. Tuy nhiên, stress không đồng nghĩa với giảm năng suất nếu bà con sớm nhận diện được nguyên nhân và áp dụng biện pháp quản lý phù hợp theo từng giai đoạn sinh trưởng.

Việc chủ động quản lý nước, cải tạo đất, cung cấp dinh dưỡng cân đối và phòng trừ sâu bệnh kịp thời sẽ giúp cây lúa duy trì trạng thái sinh trưởng ổn định, đặc biệt trong các giai đoạn mẫn cảm như làm đòng - trổ bông. Khi cây khỏe từ nền tảng, khả năng chống chịu stress sẽ được nâng cao, tạo tiền đề cho quá trình hình thành bông, chắc hạt và đảm bảo năng suất cuối vụ.

Trong bối cảnh canh tác lúa hiện nay, thăm đồng thường xuyên và điều chỉnh kỹ thuật kịp thời chính là chìa khóa giúp bà con chủ động ứng phó với stress và bảo vệ hiệu quả thành quả vụ mùa.

____________

Nhằm đáp ứng nhu cầu sử dụng sản phẩm ngày càng nhiều của nhà nông, Công ty CP BiocropSciences Việt Nam cần hợp tác với anh chị là nhà phân phối, đại lý vui lòng liên hệ: 0866 68 39 68

CÔNG TY CP BIOCROPSCIENCES VIỆT NAM

Kỹ thuật: 0768 868 999

Kinh doanh: 0866 68 39 68