Trong vụ Hè Thu ở Đồng bằng sông Cửu Long, lúa thường bước vào giai đoạn hình thành hạt đúng lúc mưa nhiều, trời nhiều mây. Nếu điều kiện âm u kéo dài, quá trình tích lũy chất vào hạt có thể bị ảnh hưởng, khiến hạt vào gạo chậm, không căng đều và nhẹ ký.
Tuy nhiên, mưa nhiều không phải là nguyên nhân duy nhất gây lép cậy. Tình trạng này còn liên quan đến thời điểm trổ, khả năng thụ phấn, đặc tính giống, sức khỏe bộ lá, sâu bệnh, nguồn dinh dưỡng và khả năng vận chuyển đường về hạt.
Vậy lúa vào gạo diễn ra như thế nào? Vì sao hạt ở phần cậy thường vào gạo chậm hơn và bà con cần quản lý ruộng ra sao trong điều kiện mưa nhiều?
Lúa vào gạo là giai đoạn nào?
Sau khi lúa trổ, thụ phấn và thụ tinh thành công, hạt bước vào giai đoạn chín, kéo dài từ sau ra hoa đến khi hạt đạt độ chín sinh lý. Trong điều kiện nhiệt đới, giai đoạn này thường diễn ra khoảng 30 ngày, tùy giống và thời tiết.
Quá trình chín của hạt gồm ba giai đoạn chính:
-
Giai đoạn chín sữa.
-
Giai đoạn chắc xanh hoặc chín sáp.
-
Giai đoạn chín hoàn toàn.
Trong thời gian này, lá lúa tiếp tục quang hợp để tạo ra các chất đồng hóa. Đường được vận chuyển từ lá, thân và bẹ về bông, sau đó được chuyển hóa thành tinh bột trong nội nhũ. Đồng thời, cây cũng huy động một phần chất dự trữ đã tích lũy trong thân và bẹ lá trước khi trổ để tiếp tục nuôi hạt.
Vì vậy, sức khỏe của bộ lá, khả năng vận chuyển dinh dưỡng và hoạt động chuyển hóa bên trong hạt đều ảnh hưởng đến tỷ lệ hạt chắc và trọng lượng hạt cuối cùng.
Vì sao mưa nhiều, trời âm u có thể làm lúa vào gạo chậm?
1. Thiếu ánh sáng làm ảnh hưởng quang hợp
Ánh sáng là nguồn năng lượng cho quá trình quang hợp. Khi trời nhiều mây và thiếu nắng kéo dài, cường độ quang hợp của lá có thể giảm, khiến lượng chất đồng hóa tạo ra trong ngày ít hơn.
Các nghiên cứu cho thấy điều kiện ánh sáng thấp có thể làm giảm tốc độ vào gạo, tỷ lệ hạt chắc và trọng lượng hạt. Ảnh hưởng thường rõ hơn nếu thiếu sáng xảy ra liên tục trong giai đoạn đầu và giữa quá trình vào gạo.
Tuy nhiên, một vài ngày mưa chưa chắc làm năng suất giảm nghiêm trọng. Mức độ ảnh hưởng còn phụ thuộc vào thời gian âm u, giống lúa, mật độ ruộng, diện tích lá còn hoạt động và lượng dinh dưỡng dự trữ trong thân cây.
2. Bộ lá và hệ thống vận chuyển bị suy yếu
Bộ lá và nhánh gié giữ vai trò quan trọng trong việc vận chuyển dưỡng chất cho bông. Vì vậy, việc giữ xanh bộ giá và nhánh gié đến khi thu hoạch là yếu tố quan trọng giúp hạt lúa vào gạo chắc tới cậy.
4. Mưa ẩm làm tăng áp lực sâu bệnh
Độ ẩm cao, tán lá rậm và mưa kéo dài có thể tạo điều kiện thuận lợi cho một số bệnh phát triển.
Bệnh khô vằn có thể làm lá và bẹ khô sớm, giảm diện tích quang hợp. Đạo ôn cổ bông nếu xuất hiện trước giai đoạn chín sữa có thể làm bông không hình thành hạt; nếu xuất hiện muộn hơn có thể làm hạt kém chất lượng. Bên cạnh đó, bọ xít dài chích hút từ giai đoạn trổ đến chắc xanh cũng có thể tạo ra hạt lép, lửng hoặc đổi màu.
Do đó, không nên nhìn thấy hạt lép rồi kết luận ngay là cây thiếu dinh dưỡng. Bà con cần kiểm tra đồng thời lá, bẹ, cổ bông, vỏ hạt và sự hiện diện của côn trùng.
Cách phân biệt hạt lép hoàn toàn và hạt vào gạo chậm
Hạt lép hoàn toàn
Hạt lép hoàn toàn thường xuất phát từ quá trình thụ phấn, thụ tinh không thành công hoặc bông bị tổn thương sớm. Hạt thường nhẹ, bên trong gần như không có nội nhũ.
Những hạt này không thể được làm đầy trở lại chỉ bằng một cữ phân bón hoặc dinh dưỡng phun qua lá ở cuối vụ.
Hạt đã hình thành nhưng vào gạo chưa đầy
Các hạt này đã có nội nhũ nhưng còn mỏng, mềm hoặc tích lũy chậm. Nếu bộ lá vẫn hoạt động và lớp bông con vẫn còn xanh, hạt vẫn có thể tiếp tục tăng khối lượng.
Làm thế nào để hạn chế lép cậy trong điều kiện mưa nhiều?
1. Điều tiết nước, không để ngập sâu kéo dài
Sau những trận mưa lớn, cần chủ động tháo bớt nước nếu ruộng bị ngập sâu. Mục tiêu là giữ mực nước phù hợp, tránh để ruộng ngập quá mức trong thời gian dài nhưng cũng không rút khô quá sớm khi hạt vẫn đang vào gạo.
Thời điểm rút nước cuối vụ cần căn cứ vào giống, chân đất, tình trạng ruộng, thời tiết và kế hoạch thu hoạch thực tế.
2. Bảo vệ lá đòng và phần cổ bông
Bộ lá khỏe giúp duy trì nguồn quang hợp nuôi hạt. Bà con cần kiểm tra bệnh trên lá, bẹ và cổ bông để xử lý đúng tác nhân, đúng thời điểm.
Đặc biệt, tránh bón hoặc phun quá nhiều đạm nhằm giữ lá xanh vì cây quá xanh, tán rậm có thể tăng nguy cơ đổ ngã, kéo dài thời gian chín và tạo điều kiện cho một số bệnh phát triển.
3. Duy trì dinh dưỡng cân đối
Kali là dưỡng chất thiết yếu đối với sinh trưởng, sức khỏe bộ rễ, độ cứng cây và khối lượng hạt. Trong điều kiện thiếu kali, cây có thể dễ đổ ngã, tăng tỷ lệ hạt không đầy và giảm trọng lượng hạt. Bên cạnh đó, việc bổ sung trung - vi lượng cân đối cũng giúp thúc đẩy quá trình vô gạo của lúa.
4. Quản lý đồng bộ thay vì chỉ tập trung vào phân bón
Để hạn chế hạt lửng và lép cậy, cần kết hợp nhiều biện pháp:
-
Gieo sạ với mật độ hợp lý.
-
Bón phân cân đối, tránh dư đạm.
-
Giúp ruộng trổ tập trung.
-
Quản lý nước phù hợp.
-
Bảo vệ lá và cổ bông.
-
Theo dõi côn trùng chích hút.
-
Thu hoạch đúng độ chín.
-
Làm khô lúa sớm sau thu hoạch khi gặp thời tiết mưa ẩm.
Không có một sản phẩm đơn lẻ nào có thể thay thế toàn bộ quy trình quản lý này.
Giúp lúa vào gạo chắc tới cậy với giải pháp Hạt Sumo Nặng - Chắc - Sáng
Hạt Sumo Nặng - Chắc - Sáng là giải pháp dinh dưỡng sử dụng ở giai đoạn lúa cong trái me đến đỏ đuôi, nhằm hỗ trợ cây trong quá trình hình thành và hoàn thiện hạt.
Đây là giải pháp với các công dụng nổi bật như:
-
Phẩm chất gạo trong, hạt đầy, tăng trọng lượng hạt
-
Hạn chế khô gié, lép cậy và tình trạng dai gié giảm thiểu đáng kể
-
Giúp hạt lúa sáng, bóng, vàng mẩy, hạn chế bạc bụng
-
Góp phần nâng cao năng suất và giá trị lúa khi thu hoạch
Không chỉ hướng đến năng suất, giải pháp còn giúp bà con cải thiện chất lượng hạt lúa, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường.
Kết luận
Mưa nhiều, trời âm u kéo dài trong giai đoạn sau trổ có thể làm giảm quang hợp, khiến quá trình vận chuyển và tích lũy dinh dưỡng vào hạt diễn ra chậm hơn, từ đó tăng nguy cơ hạt lửng, lép cậy và nhẹ ký. Để hạn chế ảnh hưởng cuối vụ, bên cạnh việc quản lý nước hợp lý, bảo vệ lá đòng và kiểm soát sâu bệnh, bà con có thể sử dụng giải pháp Hạt Sumo Nặng - Chắc - Sáng ở giai đoạn cong trái me đến đỏ đuôi. Với sự kết hợp của kali, trung - vi lượng và acid alginic, giải pháp hỗ trợ duy trì hoạt động của bộ lá, thúc đẩy quá trình vận chuyển dưỡng chất và tích lũy chất khô vào hạt, góp phần giúp lúa vào gạo thuận lợi, hạt đầy hơn, nặng, chắc và sáng khi thu hoạch.
__________
BiocropSciences Việt Nam – nơi kết nối đội ngũ Giáo sư, Tiến sĩ, Kỹ sư nông nghiệp và những nhà nông nhiều năm gắn bó ruộng đồng, luôn sẵn sàng đồng hành, chia sẻ và hỗ trợ kỹ thuật thực tế cho nhà nông.
Quý đại lý và nhà nông cần thăm đồng – tư vấn kỹ thuật, xử lý tình huống thực tế ngoài đồng nhắn tin trực tiếp qua trang BiocropSciences Việt Nam hoặc vui lòng liên hệ 0768 868 999 để được hỗ trợ nhanh chóng và tận tâm.