Giới thiệu
Rầy phấn trắng (tên khoa học: Aleurocybotus indicus) là loài côn trùng chích hút phổ biến trên cây lúa, thuộc họ Aleyrodidae. Với kích thước nhỏ khoảng 1,5 - 2 mm, cơ thể và cánh phủ lớp phấn trắng đặc trưng, rầy thường bám ở mặt dưới lá hoặc gần gốc lúa nên rất khó phát hiện ở giai đoạn đầu.
Những năm gần đây, do điều kiện thời tiết thất thường nên tần suất rầy phấn trắng xuất hiện trên lúa ngày càng phổ biến hơn và với mật số cao hơn. Nếu không kiểm soát kịp thời, rầy có thể gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sinh trưởng và năng suất cây lúa.
Ảnh 1. Rầy phấn trắng trên lúa
Rầy phấn trắng xuất hiện khi nào?
Rầy phấn trắng có thể xuất hiện từ giai đoạn lúa đẻ nhánh, làm đòng và tiếp tục tồn tại đến sau trổ nếu điều kiện thuận lợi.
Rầy phấn trắng thường xuất hiện trong mùa khô. Chúng phát triển và gây hại nặng trong điều kiện nắng nóng, ẩm độ không khí thấp. Khi có mưa rào hoặc giông bão, mật số rầy phấn trắng giảm rõ rệt. Rầy phấn trắng có vòng đời kéo dài khoảng 17 - 24 ngày, gồm 3 giai đoạn chính: Trứng - ấu trùng - thành trùng.
-
Trứng: Có màu trắng đục đến nâu, thường đẻ ở mặt dưới lá lúa, dính chặt vào lá, thời gian ủ trứng khoảng 6-8 ngày.
-
Ấu trùng: Ấu trùng có 3 tuổi, chủ yếu sống ở mặt dưới lá lúa, di chuyển chậm hoặc không di chuyển, thời gian ấu trùng khoảng 7-10 ngày.
-
Nhộng giả: Tiết ra nhiều lớp phấn và dính chặt vào bề mặt lá lúa, thời gian từ nhộng giả đến vũ hóa khoảng 2-4 ngày.
-
Thành trùng: Sau khi vũ hóa, rầy phấn trắng có thể bắt cặp sau 10-20 phút và đẻ trứng sau đó vài giờ. Thành trùng sống và đẻ trứng tập trung chủ yếu ở mặt dưới lá lúa, nhưng khi có mật số cao thì có thể đẻ trứng ở mặt trên lá và bẹ lá. Mỗi con cái có thể đẻ hàng trăm trứng.
Dấu hiệu nhận biết và tác hại của rầy phấn trắng trên lúa
Rầy phấn trắng thường cư trú ở mặt dưới lá hoặc gần gốc lúa nên rất khó phát hiện ở giai đoạn đầu nếu không quan sát kỹ. Khi mật số tăng, các dấu hiệu gây hại sẽ biểu hiện rõ ràng hơn trên cây lúa.
Ban đầu, lá lúa xuất hiện hiện tượng vàng nhẹ, không đồng đều. Sau đó, lá có thể bị xoắn lại, cong và biến dạng, làm giảm khả năng quang hợp và ảnh hưởng đến sinh trưởng của cây. Khi quan sát kỹ, có thể thấy lớp phấn trắng hoặc rầy bám thành từng cụm nhỏ ở mặt dưới lá.
Rầy phấn trắng gây hại chủ yếu bằng cách chích hút nhựa cây, làm gián đoạn quá trình vận chuyển dinh dưỡng.
Ở giai đoạn làm đòng - trổ, tác hại trở nên nghiêm trọng hơn. Nếu lá đòng bị xoắn lại, bông lúa sẽ không trổ thoát hoặc trổ không đều. Trong trường hợp đã trổ, hạt dễ bị lép, làm giảm đáng kể năng suất và chất lượng lúa.
Một lưu ý quan trọng là các triệu chứng do rầy phấn trắng gây ra rất dễ bị nhầm với bệnh vàng lùn, lùn xoắn lá, cháy nắng hoặc thiếu dinh dưỡng. Vì vậy, nhà nông cần quan sát kỹ mặt dưới lá, nơi rầy cư trú, để phân biệt đúng tác nhân gây hại và có biện pháp xử lý chính xác.
Ảnh 2 & 3. Rầy phấn trắng làm lá lúa biến màu & biến dạng
Rầy phấn trắng sau trổ có đáng lo không?
Trong điều kiện thực tế hiện nay, khi nhiều khu vực đang bước vào giai đoạn sau trổ, rầy phấn trắng vẫn có thể xuất hiện và gây hại, đặc biệt trong thời tiết nắng nóng kéo dài, ít mưa và độ ẩm thấp.
Ở giai đoạn sau trổ, cây lúa đang tập trung dinh dưỡng để nuôi hạt. Khi rầy chích hút, quá trình vận chuyển dinh dưỡng bị gián đoạn, dẫn đến tình trạng hạt lép hoặc giảm chất lượng. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất cuối vụ.
Trong điều kiện nắng nóng hiện tại, tốc độ phát triển của rầy có thể nhanh hơn, đồng thời cây lúa cũng dễ bị stress, làm tăng mức độ ảnh hưởng của rầy. Do đó, việc thăm đồng thường xuyên và phát hiện sớm là yếu tố then chốt để bảo vệ năng suất.
Cách phòng trừ rầy phấn trắng hiệu quả
1. Biện pháp canh tác
Trước hết, cần vệ sinh đồng ruộng kỹ lưỡng trước khi gieo sạ và sau thu hoạch nhằm loại bỏ tàn dư thực vật và nơi trú ẩn của rầy. Bên cạnh đó, việc bón phân hợp lý, cân đối giữa đạm, lân và kali, tránh bón thừa đạm là yếu tố quan trọng giúp cây lúa sinh trưởng khỏe, hạn chế cho rầy phát triển.
Trong điều kiện thời tiết nắng nóng kéo dài, bà con nên tăng cường thăm đồng. Việc kiểm tra cần thực hiện trực tiếp trên ruộng, chú ý quan sát mặt dưới lá hoặc khua nhẹ bụi lúa để phát hiện rầy bay lên, từ đó đánh giá chính xác mật số và mức độ gây hại.
2. Biện pháp sinh học
Việc tận dụng thiên địch là hướng đi bền vững trong quản lý rầy phấn trắng và góp phần cân bằng hệ sinh thái đồng ruộng.
Bà con có thể trồng thêm các loại hoa trên bờ ruộng như cúc, xuyến chi hoặc vạn thọ để thu hút các loài thiên địch có ích như bọ rùa, bọ cánh lưới,... Đây là những “tác nhân tự nhiên” giúp kiểm soát mật số rầy hiệu quả.
Ngoài ra, nên hạn chế sử dụng thuốc trừ sâu trong giai đoạn đầu sau sạ (khoảng 30 - 40 ngày) để tạo điều kiện cho thiên địch phát triển. Việc duy trì hệ sinh thái cân bằng sẽ giúp giảm áp lực sâu hại về lâu dài và hạn chế phụ thuộc vào thuốc hóa học.
3. Biện pháp hóa học
Chỉ nên phun thuốc khi rầy phấn trắng đạt mật số cao (khoảng 5 - 7 ấu trùng/lá hoặc 15 - 20 thành trùng/chồi lúa). Thời điểm phun thích hợp là vào sáng sớm hoặc chiều mát để tăng hiệu quả, do rầy ít di chuyển.
Sau khi phun, cần kiểm tra lại ruộng sau 5 - 7 ngày. Nếu mật số chưa giảm, có thể xử lý lại và nên luân phiên hoạt chất để hạn chế kháng thuốc. Một số hoạt chất thường được sử dụng gồm Thiamethoxam, Chlorfenapyr…
Nhà nông có thể kết hợp các giải pháp vừa diệt rầy vừa giúp cây phục hồi. Bộ đôi Tifena 300SC và Combiplus.A là lựa chọn được nhiều nhà nông áp dụng.
-
Tifena 300SC: Chứa hai hoạt chất Thiamethoxam và Chlorfenapyr giúp hạ gục rầy phấn trắng hiệu quả. Thuốc có tác dụng tiếp xúc, vị độc, thấm sâu và nội hấp rất mạnh.
-
Combiplus.A: Chứa các nguyên tố trung, vi lượng giúp lúa hồi phục nhanh, biến lá vàng thành lá xanh, trổ nhanh, trổ thoát.
Ảnh 4. Bộ đôi Tifena 300SC và Combiplus.A giúp diệt sạch rầy phấn trắng
Hướng dẫn sử dụng:
-
Phun bình máy 25L:
-
Tifena 300SC: 25 mL
-
Combiplus.A: 25 mL
-
Phun máy bay:
-
Tifena 300SC: 1 chai/10.000 m2
-
Combiplus.A: 1 chai/10.000 m2
____________________
Nhằm đáp ứng nhu cầu sử dụng sản phẩm ngày càng nhiều của nhà nông, Công ty CP BiocropSciences Việt Nam cần hợp tác với anh chị là nhà phân phối, đại lý vui lòng liên hệ: 0866 68 39 68
CÔNG TY CP BIOCROPSCIENCES VIỆT NAM
Kỹ thuật: 0768 868 999
Kinh doanh: 0866 68 39 68
